Toolkit Oekraïne

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen in Oekraïne
Gelegen op het kruispunt van transportroutes tussen Europa, Azië, Rusland, de Kaukasus en het Midden-Oosten, heeft Oekraïne een gunstige positie als transitoland. De transportsector draagt voor ongeveer 12 procent bij aan het bbp. In 2006 waren de totale inkomsten voor de sector bijna 7 miljard euro, een stijging van 14 procent ten opzichte van het voorgaande jaar. De transportsector is belangrijk voor de ontwikkeling van de hele dienstensector in Oekraïne.

De agrarische sector is voor Oekraïne altijd van groot belang geweest. Het land stond bekend als graanschuur van Europa. Sinds de onafhankelijkheid in 1991 is de agrarische productie gedaald tot circa 50 procent van het vroegere niveau. Dit was onder meer te wijten aan het wegvallen van afzetmarkten. Vanaf 1999 is weer een stijgende lijn ingezet. De sector kampt met achterstallig onderhoud; tekort aan landbouwmachines en een gebrek aan investeringskapitaal.

Tot de belangrijkste industriële sectoren behoren de mijnbouw en petrochemie, de machine-industrie, transportmiddelenindustrie, vliegtuigindustrie en de kledingindustrie. Kenmerkend voor al deze sectoren is het verouderde machinepark en een gebrek aan investeringskapitaal.

De turbulente politieke ontwikkelingen tijdens de oranje revolutie hadden een negatief effect op de economische ontwikkeling. Er was geen duidelijk partijprogramma en het ontbrak aan consistent macro-economisch beleid. De huidige politieke instabiliteit draagt niet bij aan een klimaat waarin structurele hervormingen voortvarend worden doorgevoerd.

Introductie van de MVO-praktijk in Oekraïne
Hoe te beginnen met MVO
Tips en links

<< home toolkit

Introductie van de MVO-praktijk in Oekraïne

Het huidige Oekraïne kenmerkt zich door een snelle industriële ontwikkeling. Uit de Sovjetperiode erft Oekraïne grote problemen op ecologisch, sociaal en demografisch gebied. Een gemeenschappelijke strategie van overheid en bedrijfsleven tegenover deze problemen zou effectief zijn. Op overheids- en op bedrijfsniveau worden zeker initiatieven ontwikkeld om MVO in maatschappij en economie te integreren, maar deze initiatieven zijn te weinig geïnstitutionaliseerd. Bovendien hebben bedrijfsleven en burgers vaak een negatieve houding tegenover MVO. Die houding is een gevolg van de volgende factoren:

• een patriarchale houding: het bedrijf bepaalt wat goed is en treedt niet in overleg met de belanghebbenden;
• het ‘schemerelement’ in de economie: Oekraïense bedrijven zijn nog niet gewend aan de vrije economie en zijn eerder naar binnen gericht. Men heeft liever niet dat de buitenwereld over de schouder meekijkt in de bedrijfsvoering;
• MVO wordt vooral gezien als caritas. Tijdens de Sovjettijd werd van bedrijven verlangd dat zij investeerden in politiek verantwoorde liefdadigheidsprojecten;
• werknemers staan sceptisch tegenover MVO. Zij vinden verhoging van hun primaire loon belangrijker dan investeringen in de verbetering van arbeidsomstandigheden, sociale positie of milieu;
• bedrijven vinden dat de overheid verantwoordelijk is voor het sociale welzijn van werknemers en een evenwichtige verdeling van welvaart;
• op milieugebied is de wet eerder gericht op het geven van materiële compensatie aan slachtoffers dan op het voorkomen van de negatieve gevolgen van industriële activiteiten.

Lees verder >>

<< algemeen
<< home toolkit

<< intro
<< algemeen

Overheid en bedrijfsleven
Het is niet verwonderlijk dat in Oekraïne de overheid en het bedrijfsleven elkaar nog niet hebben gevonden in een structureel verband dat het hoofd biedt aan de genoemde problemen. De markteconomie is nog jong. De overheid en het bedrijfsleven proberen zich aan te passen aan een veranderde economische en maatschappelijke realiteit. Een realiteit die meer dan voorheen wordt bepaald door internationale ontwikkelingen op economisch en politiek gebied. Voor de ontwikkeling van Oekraïne tot een evenwichtig land met een stabiele economie is het van belang dat de overheid en het bedrijfsleven hun krachten bundelen. Dit kan alleen als het bedrijfsleven zich verenigt in werkgeversorganisaties. Die moeten een volwaardige gesprekspartner worden voor de overheid. Daartegenover staat dat de overheid een duidelijk economisch beleid moet ontwikkelen, dat het bedrijfsleven stimuleert om MVO in het beleid te incorporeren.

Maar ook burgerbelangenorganisaties zullen zich moeten ontwikkelen en sterk maken voor het invoeren en naleven van MVO. Deze organisaties moeten de burgers ervan bewust maken dat hun belang niet alleen een hoger loon is, maar dat investeren in sociale projecten en milieuprojecten noodzakelijk is voor duurzame welvaart en het welzijn van huidige en toekomstige generaties.

<< intro
<< algemeen
<< home toolkit

Hoe te beginnen met MVO?
Bij uw besluit om structureel aandacht te besteden aan duurzaam ondernemen, maakt u een belangenafweging. Mens, milieu en winst (people, planet, profit) vormen de driehoek waarbinnen uw bedrijf op een verantwoordelijke manier wil opereren. Naast verantwoordelijkheid voor een succesvol voortbestaan van het bedrijf, voelt u de verantwoordelijkheid voor werknemers en consumenten, het milieu en het leefklimaat in Oekraïne.

Hier vindt u tips voor het opzetten van een stappenplan Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen en een overzicht van de internationale richtlijnen en standaarden die u als leidraad kunnen dienen. Lees verder >>

<< algemeen
<< home toolkit

<<intro
<< algemeen

Met MVO van start
Als uw bedrijf heeft besloten om structureel aandacht te besteden aan Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen dan zult u een stappenplan willen maken. Op menige website kunt u een vragenlijst invullen om te zien hoe uw bedrijf scoort op een MVO-index. Ook krijgt u er tips over hoe u een stappenplan moet aanpakken. We noemen hier: MVO Nederland www.mvonederland.nl, Duurzaam Ondernemen www.duurzaamondernemen.nl, en Duurzame groei in het mkb www.duurzamegroei.nl.

Maak een stappenplan

Bepaal wat voor u belangrijk is. Bepaal vooral aan welke voorwaarden uw bedrijf kan voldoen. Duurzaam ondernemen in Oekraïne vergt een grotere inspanning dan in Nederland. De markt in Oekraïne is minder transparant en belanghebbenden zijn vaak niet zo goed georganiseerd.
Op welke gebieden uw bijdrage in Oekraïne vooral van groot belang is, komt in de andere paragrafen van deze site aan de orde.

Het stappenplan

Stap 1:
Oriënteer u op de internationale richtlijnen omtrent maatschappelijk verantwoord ondernemen, bijvoorbeeld via de OESO.

Stap 2:
Bepaal op welke gebieden u kunt voldoen aan de richtlijnen en bepaal uw interne
bedrijfsbeleid. De visie, de missie en de gedragscode van het bedrijf vormen het fundament voor MVO-beleid.

Stap 3:
Communiceer dit beleid met interne belanghebbenden (uw werknemers) en externe
belanghebbenden (bedrijven in de keten, belangengroeperingen, overheden). Stel bijvoorbeeld een enquête op met vragen die betrekking hebben op de richtlijnen van de OESO en waarin de deelnemers een oordeel kunnen geven over de mate waarin uw bedrijf voldoet aan de richtlijnen.

Stap 4:
Stem uw beleid af met uw internationale vestiging. Bespreek met het management de
landspecifieke dilemma’s waarvoor ze komen te staan bij de uitvoering van de gedragscode. Realiseer u dat het nodig is om in ieder land te onderzoeken op welke terreinen uw bijdrage aan duurzaam ondernemen het meest gewenst is.

Internationale richtlijnen
Wat houden de OESO-Richtlijnen in?
De OESO-richtlijnen moedigen ondernemingen aan om hun activiteiten op een maatschappelijk verantwoorde manier vorm te geven. Belangrijke aanbevelingen daarin zijn:

Algemeen
Bijdragen aan de economische, sociale en ecologische vooruitgang om een duurzame ontwikkeling te bevorderen; mensenrechten te respecteren; de opbouw van lokale gemeenschappen te bevorderen; zakenrelaties, met inbegrip van leveranciers en onderaannemers, waar mogelijk te stimuleren om in hun onderneming gedragsregels toe te passen die verenigbaar zijn met de richtlijnen; zich te onthouden van ongepaste inmenging in politieke aangelegenheden in het gastland.

Informatieverstrekking
Regelmatig betrouwbare en relevante informatie over uw activiteiten openbaar te maken.

Arbeid
Het recht van uw werknemers te respecteren om zich te laten vertegenwoordigen, niet te discrimineren tussen werknemers en bij te dragen aan de daadwerkelijke afschaffing van kinderarbeid en van elke vorm van gedwongen arbeid of dwangarbeid.

Milieu
Rekening te houden met de noodzaak het milieu, de volksgezondheid en de veiligheid te beschermen; een geschikt milieubeheersysteem in te voeren en in stand te houden en uw werknemers adequaat onderwijs en training te geven over milieu-, gezondheids- en veiligheidskwesties.

Bestrijding corruptie
Direct noch indirect, smeergeld of andere onrechtmatige voordelen aan te bieden, toe te zeggen, te geven of te eisen om opdrachten of andere ongeoorloofde voordelen te verwerven of te behouden.

Consumentenbelangen
Te waarborgen dat de goederen en diensten die u levert, voldoen aan alle overeengekomen of voorgeschreven normen ten aanzien van de gezondheid en veiligheid van de consumenten.

Wetenschap en technologie
Waar mogelijk in uw bedrijfsvoering praktijken te hanteren die de overdracht en snelle verspreiding van technologie en knowhow mogelijk maken, rekeninghoudend met de bescherming van intellectuele-eigendomsrechten.

Mededinging
U te onthouden van het aangaan of uitvoeren van bepaalde concurrentiebeperkende afspraken.

Belastingen
Bij te dragen aan de overheidsfinanciën van het gastland.

<<intro
<< algemeen
<< home toolkit

Oekraïne: Algemeen: Tips en Links

Tips

Het Nederlands-Oekraïens Centrum voor Handelsbevordering (NOCH)
Het Nederlands Centrum voor Handelsbevordering (NCH) heeft een afdeling Nederlands-Oekraïens Centrum voor Handelsbevordering. Deze afdeling beschikt over een uitgebreid netwerk en kan belangen behartigen van Nederlandse bedrijven die actief zijn in Oekraïne of plannen in die richting hebben.

Lokale Kamer van Koophandel
Sluit u aan bij een lokale Kamer van Koophandel. Het is goed voor uw eigen netwerk en u levert een bijdrage aan het verstevigen van de positie van deze werkgeversorganisatie in het maatschappelijke krachtenveld.

De Nederlandse ambassade
De economische afdeling van de Nederlandse ambassade kan u behulpzaam zijn bij het vinden van uw weg in Oekraïne.

Belastinginformatie
Drie grote consultancybedrijven KPMG, Deloitte en Touche en Ernst & Young hebben op hun sites een gids over ondernemen in Oekraïne gepubliceerd.

Links
Hieronder vindt u websites van internationaal erkende organisaties die richtlijnen voorschrijven en standaarden ontwikkelen op het gebied van duurzaam ondernemen.

<< algemeen
<< home toolkit

Nederlandse ondernemers in de praktijk
Bij Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen gaan ondernemen en samenwerken hand in hand. MVO levert een bijdrage aan een betere maatschappij, maar direct of indirect leveren
MVO-activiteiten ook een bijdrage aan het bedrijfsresultaat: training van werknemers en het verbeteren van de arbeidsomstandigheden vergroten het welzijn van werknemers en leiden direct tot een hogere arbeidsproductiviteit; het uitvoeren van een project in een sector van een opkomende economie levert niet alleen een bijdrage aan de commerciële positie van de onderneming, maar versterkt tegelijkertijd het imago van het bedrijf.

Meer praktijkvoorbeelden Nederlandse bedrijven
Veterinair laboratorium
Duurzame houtproductie
Veiligheid schoolgaande kinderen en sponsoring eco-marathon
Financiële dienstverlening
Milieuzorg en onderhoud van vrachtwagens

Praktijkvoorbeelden Oekraïense bedrijven
Onderzoek Verenigde Naties
Rol Financial Industrial Groups
Sociale verantwoordelijkheid en voortrekkersrol SCM

Tips en links

<< home toolkit

AKZO Nobel / Intervet International BV
Een goed voorbeeld is het project dat is uitgevoerd door Intervet International BV, een dochter van AKZO Nobel, dat jaarlijks een rapport over Corporate Social Responsibilty uitbrengt.
Dit project bestond uit het opzetten van een veterinair laboratorium. De hoofddoelstelling van het project was het verbeteren van de gezondheidssituatie in de veehouderij. Deze doelstelling werd gerealiseerd door het moderniseren en faciliteren van een diergeneeskundig laboratorium in Kiev; het trainen van personeel van de diergeneeskundige dienst; en het opzetten van een kleinverpakkingsunit voor medicijnen ten behoeve van de kleinere veehouderijen.
Het laboratorium is gecertificeerd en het trainingscentrum is door het ministerie van Veterinaire Zaken erkend als opleidingsinstituut.

Voor Intervet International BV en Akzo Nobel draagt dit project in belangrijke mate bij aan het imago van het bedrijf als maatschappelijk verantwoorde onderneming en aan de positie van het bedrijf op de kansrijke Oekraïense markt. Het is een goed voorbeeld van een bedrijf waarbij het MVO-beleid nauw verbonden is met de bedrijfsactiviteiten.

<< praktijkvoorbeelden algemeen

<< home toolkit

Form International
Form International is een adviesbureau op het gebied van duurzame houtproductie. In Oekraïne heeft Form International een project opgezet voor de productie van FSC-gecertificeerd hout. FSC staat voor Forest Stewardship Council. Het is een standaard voor duurzame productie en verwerking van hout.
Beleidsmakers in de bosbouw in Oekraïne hebben een redelijk begrip van nut en noodzaak van FSC-certificering. Het lagere kader, de verwerkingssector en het publiek zijn minder bekend met het begrip. Samen met lokale partners verzorgt Form International trainingen en voorlichtingsbijeenkomsten die het bewustzijn omtrent FSC-certificering moeten vergroten. De focus ligt daarbij op duurzaam management van productiebossen en op de eisen die afnemers in toenemende mate stellen aan de kwaliteit en duurzaamheid van het afgenomen product.
In het kielzog van Form International betreden ook Nederlandse houtimporteurs de Oekraïense markt op zoek naar duurzaam hout.

<< praktijkvoorbeelden algemeen

<< home toolkit

Shell Oekraïne
Shell International voert al sinds dertig jaar een actief MVO-beleid. Het bedrijf heeft een eigen set businessprincipes ontwikkeld die nauw aansluit bij de mondiale praktijk.
Shell Oekraïne heeft samen met het ministerie van Onderwijs en de Verkeerspolitie van Kiev een project opgezet ter bevordering van de veiligheid van schoolgaande kinderen tussen de 9 en 13 jaar. Schoolboeken werden ontwikkeld en posters die specifiek zijn gericht op lokale verkeersproblemen en knelpunten. Het project is lokaal zeer goed ontvangen en de resultaten zijn bemoedigend. Het project wordt mogelijk voortgezet in andere regio’s.

Shell Oekraïne sponsort eveneens de deelname van twee studenten aan de Shell eco-marathon in 2008. De eco-marathon is een wedstrijd waarin jonge onderzoekers van technische universiteiten over de hele wereld worden uitgenodigd om voertuigen te maken die zich onderscheiden door een vernieuwende combinatie van energiegebruik en innovatieve technologie. Het doel is een zo energiezuinig mogelijk voertuig te ontwikkelen.
Shell Oekraïne beschikt nog niet over een eigen website. De bovenstaande informatie over het MVO-beleid van Shell is gegeven door Shell Den Haag Environment and Society.

<< praktijkvoorbeelden algemeen

<< home toolkit

ING Oekraïne
Als mondiale financiële dienstverlener is ING Oekraïne zich volledig bewust van haar belangrijke rol in de samenleving en de verantwoordelijkheden die dat met zich meebrengt. Voor ING is maatschappelijk verantwoord ondernemen een fundamentele pijler onder de bedrijfsstrategie: ethische, sociale en milieuoverwegingen spelen een cruciale rol in de zakelijke besluitvorming. De betrokkenheid van ING toont zich in talrijke initiatieven op het gebied van MVO.

Zo heeft ING de Equatorprincipes ondertekent. Dit is een benchmark die door de financiële dienstverlening zelf in het leven is geroepen en gericht op het beheersen van sociale en milieurisico’s bij projectfinanciering. Deze principes werden in 2003 geïntroduceerd en betekenden een grote stap voorwaarts in projectfinanciering. Met de ondertekening en actieve implementatie van deze principes neemt ING bepaalde sociale en milieustandaarden als uitgangspunt bij de beoordeling van financieringsaanvragen. Ieder project dat voldoet aan de minimale standaarden, ondergaat een risicoanalyse op sociale en milieufactoren. Hiermee verlaagt ING het risicoprofiel van de lening en helpt het klanten om in hun projecten meer aandacht te besteden aan sociale en milieufactoren.

Op het gebied van maatschappelijk betrokken ondernemen heeft ING, in samenwerking met Unicef, het programma Kansen voor Kinderen opgezet. Dat streeft ernaar om 115.000 kinderen in 2007 toegang te geven tot goed onderwijs, maar wil ook het onderwijs in de lokale gemeenschappen waar ING actief is, verbeteren.
Daarnaast is ING Oekraïne in 2006, met deelname van zijn werknemers, gestart met de implementatie van een aantal sociale projecten die gericht zijn op het ondersteunen van lokaal onderwijs. In 2006 was het dorp Chornobay in de Cherkassy regio de belangrijkste ontvanger van dit programma. Werknemers van ING Oekraïne hebben dit initiatief gesteund met een vrijwillige financiële bijdrage. De samenwerking tussen ING en de school heeft geresulteerd in gerenoveerde klaslokalen, de inrichting van een nieuw bronnencentrum met internetaansluitingen, als onderdeel van de bibliotheek en de inrichting van een computerlaboratorium.

<< praktijkvoorbeelden algemeen

<< home toolkit

DAF Trucks Oekraïne
DAF Trucks NV wordt in de Oekraïne vertegenwoordigd door TRAXIM BV sinds 1997. Voor een deel met een PSOM-investering is in 2001 in Kiev een werkplaats ingericht voor het preventief onderhoud van vrachtwagens. Naast deze serviceactiviteit importeert en distribueert TRAXIM bv ook nieuwe en gebruikte DAF-vrachtwagens en originele DAF-onderdelen.

Bij TRAXIM BV staat milieuzorg hoog in het vaandel. Toen het bedrijf in 2001 een bestaande werkplaats overnam, heeft het de werkplaatslocatie grondig gerenoveerd. Nu zijn de vloeren vloeistofdicht, afvalwater wordt gereinigd en olie en andere schadelijke vloeistoffen worden opgevangen en opgehaald door een erkend afvalverwerkingsbedrijf. Smeerolie wordt niet langer opgestookt in oliekachels, maar opgehaald en gerecycled.

Naast milieuzorg besteedt het bedrijf veel aandacht aan training van zijn personeel. In Kiev is een trainingslocatie waar eigen monteurs alsook monteurs van franchisenemers uit bijvoorbeeld Donetsk en Dnjepropetrovsk worden opgeleid. Ook monteurs van grote DAF-klanten kunnen hier een opleiding krijgen.

De woordvoerder van TRAXIM BV onderstreept dat de regelgeving in Oekraïne schier onuitputtelijk en vaak tegenstrijdig is. Dit geeft de lokale ambtenarij de mogelijkheid om te pas en te onpas eigen interpretaties door te voeren. Het doel daarvan is niet de uitvoering van de regels te waarborgen doch geld in het laatje te brengen, iets waar het bedrijf principieel niet aan meedoet.

Praktijkvoorbeeld: Een Nederlandse drukkerij ging samenwerken met een Oekraïense partner. In dit bedrijf werd één toilet gebruikt voor zowel het lozen van de chemicaliën van de drukkerij als de fecaliën van haar medewerkers. Nu worden de chemicaliën opgehaald en verwerkt door een gecertificeerd bedrijf. De arbeidsomstandigheden van de werknemers zijn daarmee veel veiliger geworden en de chemicaliën worden verantwoord verwerkt.

<< praktijkvoorbeelden algemeen

<< home toolkit

In 2005 is een onderzoek gedaan onder toezicht van de Verenigde Naties onder 1.200 Oekraïense bedrijven (The social responsibility of the Ukrainian business). Het doel van het onderzoek was na te gaan hoe bedrijven tegenover MVO staan en wat zij er in hun eigen bedrijf aan doen.
Uit dit onderzoek blijkt dat driekwart van de bedrijven weet wat MVO is. De meest populaire MVO- instrumenten zijn het verbeteren van arbeidsomstandigheden van werknemers, liefdadigheid, en een ethisch verantwoorde houding tegenover de consument. Het oplossen van sociale problemen ziet men vooral als een taak van de overheid.
Uit het onderzoek blijkt ook dat de meeste bedrijven aan MVO doen, vaak zonder zich dat zelf te realiseren. Op lokaal niveau dragen bedrijven vaak bij aan het overheidsbudget voor het oplossen van sociale problemen.

Spagaat
De meerderheid van de geïnterviewde bedrijven is van mening dat MVO niet alleen uit moreel oogpunt scoort, maar dat het ook een goede indruk maakt op partners en consumenten. Toch blijkt het moeilijk om een evenwicht te vinden tussen morele overwegingen en commerciële belangen. Dat wordt vooral veroorzaakt door de negatieve houding van de gemiddelde burger tegenover het ‘kapitalistische’ bedrijfsleven. Zij zien bedrijfsliefdadigheid eerder als een teken dat het bedrijf zijn hoge winsten probeert te vergoelijken dan als een bijdrage aan de maatschappij. Die houding draagt bij aan de spanning tussen ethiek en commercie. Daarnaast zijn bedrijven bang om de aandacht van de belastingdienst te trekken met te opzichtige MVO-projecten.

<< praktijkvoorbeelden algemeen

<< home toolkit

Grotere Oekraïense ondernemers
System Capital Management is een van de bedrijven die het onderzoek 'The social responsibility of the Ukrainian business' heeft gesponsord. Deze holding werd opgericht in 2000 en is vertegenwoordigd in bijna alle sectoren van de economie. Met 160.000 werknemers is het een belangrijke werkgever en vervult het bedrijf een voortrekkersfunctie in het Oekraïense bedrijfsleven. Op zijn Oekraïense website besteedt System Capital Management veel aandacht aan zijn MVO-projecten. SCM verwoordt het als volgt:

"Being successful in business and being a good corporate citizen are complimentary rather than competing objectives and lie at the core of SCM’s business strategy. Being one of the largest businesses, we recognize our role and impact on social and economic development of Ukraine, and our responsibilities to Ukrainian society. We see our role as complementary to that of the government, and our activities do not replace the work of national or local authorities."

<< praktijkvoorbeelden algemeen

<< home toolkit

FIG’s
De zogenaamde Financial Industrial Groups (FIG’s) spelen een belangrijke rol in de economie van Oekraïne. Ze zijn ontstaan in de transitieperiode toen politici hun macht gebruikten in het privatiseringsproces. Deze FIG’s zijn vergelijkbaar met holdings die zich gevormd hebben rondom een machtige industriële onderneming of een bank. De belangrijkste reden voor deze ontwikkeling is de behoefte aan interne financiering. Vanwege de ondoorzichtige structuren van veel bedrijven en de gebrekkige zekerheden voor buitenlandse investeerders, konden geprivatiseerde bedrijven vaak geen aanspraak maken op leningen en waren ze aangewezen op Oekraïense financiers. Aldus ontstonden de FIG’s, zoals de Donetskbusinessgroup, Dnipropetrovskbusinessgroup ‘Interpipe’ en ‘Privat’.

<< praktijkvoorbeelden algemeen

<< home toolkit

MVO-beleid Oekraïnse holdings
De Oekraïense holdings System Capital Management, Obolan, Eventum en de Nadera bank hebben een eigen CSR-beleid (corporate social responsibility). Als uw onderneming zaken doet of wil gaan doen met een van de dochterbedrijven, is het nuttig om het CSR-beleid op de website van de holding (in het Oekraïens) te bekijken, zodat u weet waar u het dochterbedrijf eventueel op kunt aanspreken.

<< praktijkvoorbeelden Nederlandse bedrijven

<< home toolkit

<< praktijkvoorbeelden algemeen
<< home toolkit

Praktijkvoorbeelden: Tips en links

Tips

Wat moet dat kosten?
Als een klein of middelgroot bedrijf besluit om een vreemde markt op te gaan, moet er eerst voor worden gezorgd dat de ‘avontuurlijke dochter’ financieel gezond begint. Toch hoeft dat niet te betekenen dat Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen die doelstelling in de weg staat. Ongemerkt zult u in het begin al veel dingen doen die scoren op een MVO-index, zie bijvoorbeeld MKB-Nederland. Wat dacht u van het renoveren van de bedrijfsruimte die u betrekt; het verbeteren van de arbeidsomstandigheden van de werknemers (stofkappen, veiligheidsbrillen, goed kantoormeubilair); HRM-beleid dat de gelijkheid op de werkvloer tussen mannen en vrouwen bevordert; het laten certificeren van uw productieproces om uw product ook te kunnen uitvoeren; energiebesparingen en afvalscheiding. Voorbeelden waarin reguliere bedrijfsactiviteiten hand in hand gaan met Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen en dus niets extra's hoeven te kosten.

Wat kunt u nog meer doen?
Er zijn talloze manieren waarop u uw bedrijf van zijn maatschappelijk betrokken kant kunt laten zien zonder dat het u veel kost. Integendeel, u kunt er in veel gevallen uw voordeel mee doen.
Stel bijvoorbeeld stageplaatsen ter beschikking voor studenten aan een voor u relevante beroepsopleiding; verzorg bedrijfsrondleidingen voor studenten; houd een open dag voor iedereen die geïnteresseerd is in uw bedrijf; of sponsor een lokale sportclub waar u ook uw werknemers hun gezondheid op peil laat houden. Kortom, laat zien wat u doet en toon uw betrokkenheid bij de lokale gemeenschap. Zo kweekt u goodwill en een positieve mond-tot-mondreclame.

Maatschappelijke bijdrage
Natuurlijk kunt u ook een bijdrage leveren door aan liefdadigheid te doen. Doneren aan een weeshuis, aan een school of een project voor zwerfkinderen. Oriënteer u in zo’n geval bij instanties die hier ervaring mee hebben. Zie hiervoor ook de paragraaf over niet-gouvernementele organisaties (ngo’s).

Duurzaam ondernemen
Het onderstaande boekje van geeft veel nuttige informatie over internationaal duurzaam ondernemen. Aan de hand van praktijkcases van Nederlandse bedrijven worden adviezen gegeven over de invoering van managementbeheersystemen op verschillende gebieden van duurzaam ondernemen.

Links
Intervet International BV
Intervet veterinair laboratorium
AKZO Nobel
FSC-gecertificeerd hout in Oekraïne
Shell Den Haag Environment and Society
ING Oekraïne
ING maatschappelijk verantwoord ondernemen
ING en de Equatorprincipes
DAF Trucks NV
DAF Trucks in Oekraïne vertegenwoordigd door TRAXIM BV
MKB-Nederland
Programma Samenwerking Opkomende Markten (PSOM)

<< praktijkvoorbeelden algemeen
<< home toolkit

Overheidsstructuur
Oekraïne is een republiek met een parlementaire democratie, waarin de wetgevende, de controlerende en rechtsprekende machten zijn gescheiden. Het parlement ('Verchovna Rada') bestaat uit 450 parlementsleden, waarvan de helft wordt gekozen op basis van evenredige vertegenwoordiging en de andere helft op basis van een districtenstelsel. De president wordt door het volk gekozen en heeft een ambtstermijn van vijf jaar. Met ingang van 2006 is een aantal constitutionele wijzigingen doorgevoerd om de macht van het parlement te versterken. Zowel het parlement als de president mag nieuwe wetgeving initiëren. De president heeft vetorecht over parlementaire besluiten.

Regionaal bestuur
Oekraïne is verdeeld in 24 administratieve regio's (oblasts, vergelijkbaar met een provincie) en een autonome republiek, het schiereiland de Krim. De oblasts zijn onderverdeeld in districten. Elke oblast heeft een lokaal bestuur, waarvan de voorzitter door de president wordt benoemd. Decentralisatie van bevoegdheden heeft slechts in beperkte mate plaatsgevonden; Oekraïne blijft een sterk centraal geregeerd land.Lees verder >>

Wet- en regelgeving
Corruptie en transparantie
Tips en Links

<< home toolkit

<<intro

De Krimrepubliek
Op 6 mei 1992 namen de parlementsleden in Simferopol een aparte grondwet aan voor de nieuw gevormde Krimrepubliek. Na protesten vanuit het landelijke Oekraïense parlement, werd de grondwet van de Krimrepubliek echter aangepast aan die van Oekraïne. Vanaf dat moment bestond de Krimrepubliek officieel als autonome republiek binnen Oekraïne. De Krimrepubliek heeft een eigen parlement. De wetgeving van de Krimrepubliek en de besluiten van het parlement mogen niet strijdig zijn met de constitutie en de wetten van Oekraïne. De Krimrepubliek beschikt over een eigen vlag.

Rechtssysteem
De rechterlijke macht is onafhankelijk. Sinds 1997 bestaat er een Constitutioneel Hof. Dit hof toetst nieuwe wetgeving aan de grondwet en bestaat uit achttien rechters. De president, het parlement en een raad van rechters dragen elk zes kandidaten voor.

Raad van Europa
Nadat Oekraïne was toegetreden tot de Raad van Europa in 1995 is veel energie gestoken in het verbeteren van de mensenrechten. Om de nationale wetgeving in overeenstemming te brengen met internationale standaarden, heeft Oekraïne in 1996 een nieuwe constitutie aangenomen en heeft wetten ingevoerd die de markteconomie bevorderen.

<< intro
<< home toolkit

Wet- en regelgeving
Oekraïne bevindt zich in een transitieproces naar een vrije markteconomie en democratie. Op het gebied van rechtspraak en wetgeving vinden diepe en complexe veranderingen plaats. Sinds de onafhankelijkheid heeft Oekraïne enorme vooruitgang geboekt op het gebied van nieuwe wetgeving, waarin mensenrechten en fundamentele vrijheden worden gewaarborgd en nieuwe economische relaties worden gevormd.

Belastingwetgeving
Oekraïne kent een uitgebreide belastingwetgeving die niet altijd even duidelijk is. Belangrijk is dat u een goed contact onderhoudt met uw belastinginspecteur en dat u om schriftelijke toelichting vraagt over regels die u niet duidelijk zijn. Hiermee voorkomt u dat u achteraf wordt beboet voor iets dat u niet wist, of voor het verkeerd uitleggen van een bepaalde regeling.

<< overheid
<< home toolkit

Corruptie en transparantie
‘Voor 50 hryvnia ( 0,50 euro) lig je bovenop de stapel’. Oekraïne heeft de twijfelachtige eer om tot de meest corrupte landen van de wereld te behoren (bron: Transparancy International). Iedere ondernemer die in Oekraïne begint, zal het bekend voorkomen: eindeloos voortslepende procedures voor de aanvraag van vergunningen of certificaten; oponthoud van transporten aan de grens; een bekeuring om niets. Met een beetje geld blijken de problemen ineens snel te kunnen worden opgelost. Met een cynisch understatement zou u kunnen zeggen dat het erbij hoort. Maar waar blijft u als ondernemer als u daarin meegaat?
Corruptie is strafbaar. Omkoper of omgekochte, voor de wet maakt het weinig verschil. Een Nederlands bedrijf dat zich in Oekraïne schuldig maakt aan corruptie, is in Nederland strafbaar. Op dit gebied geen gemarchandeer. Alleen als de spelregels duidelijk zijn, kan het spel eerlijk worden gespeeld. Lees verder >>

<< overheid
<< home toolkit

<<intro
<< overheid

Bestrijding
Vanaf 1995 is in Oekraïne een grote hoeveelheid wetgeving ontworpen om het probleem van corruptie te bestrijden. In 1998 heeft de president een strategie ter bestrijding van het probleem neergelegd in het Anticorruptieconcept 1998-2005. Aan goede bedoelingen geen gebrek. Maar de wetgeving is vaak onsamenhangend en de uitvoerende organen zijn niet capabel of hebben niet de instrumenten om een einde aan het probleem te maken.

OESO
De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling heeft Oekraïne nog in december 2006 aangespoord om haast te maken met zijn anticorruptiemaatregelen. De belangrijkste kritiek van de OESO is dat het vervolgingsbeleid van corruptie te slap is en dat het bepaald niet helpt als hoge ambtenaren immuniteit bezitten en niet kunnen worden vervolgd voor corruptie. Bovendien moeten de verschillende instanties beter samenwerken om tot een effectief anticorruptiebeleid te komen.

Maatschappelijk Verantwoord Omkopen?
Nederland heeft een imago hoog te houden op het gebied van degelijkheid en betrouwbaarheid. Corruptie en maatschappelijk verantwoord ondernemen zijnniet met elkaar te verenigen.
Corruptie verstoort de werking van de economie, vooral van landen die in een transitieproces zijn; corruptie ondermijnt de democratie en leidt tot schending van mensenrechten.

<<intro
<< overheid
<< home toolkit

<< overheid
<< home toolkit

Overheid: Tips en links


Wet- en regelgeving

Tips

Belastingadviseurs
Een goed overzicht van de belastingen die voor u als ondernemer van belang zijn, vindt u in een van de brochures van de grote adviesbureaus: KPMG, Deloitte en Touche en Ernst & Young.

Boekhouding
Een accountantscontrole is over het algemeen duur. Zo niet een controle van de lokale belastingdienst. Als u ervoor zorgt dat uw boekhouding tot in de puntjes in orde is, scheelt dat u een gepeperde rekening van de accountant.

Links
KPMG
Deloitte Tax and Business Guides
Ernst & Young
Ukraine Government Portal
Millennium Development Goals
United Nations Framework Convention for Climate Change (Kyoto Protocol)


Corruptie en transpantie

Tip

Zerotolerancebeleid
Wees een voorbeeld voor uw lokale personeel en voer een zerotolerancebeleid op dit gebied. Zo voorkomt u dat uw personeel afglijdt naar twijfelachtige transacties die uw bedrijf kunnen schaden.


Links
Tranparancy International
OESO
Global Compact van de Verenigde Naties
Britse International Business Leaders Forum
Anti-Corruption Resource Centre
Global Reporting Initiative (GRI)
Richtlijnen voor duurzaamheidsverslaggeving
Information Science for Democracy (INDEM)

<< overheid
<< home toolkit

Algemeen
De Arbeidswet in Oekraïne stamt uit 1971. In woord beschermt de wet de rechten van de werknemers meer dan die van werkgevers. Werknemers worden aangenomen op basis van een arbeidscontract in het Oekraïens. Een arbeidscontract in het Engels volstaat dus niet. Eventuele geschillen worden op basis van de Oekraïense versie beslecht.
Enkele algemene rechten die de Arbeidswet aan werknemers toewijst zijn: herstel in een voorgaande functie als een nieuwe functie wordt beëindigd; doorbetaling van loon bij het vervullen van sommige maatschappelijke functies, zoals werk voor een vakbond; doorbetaling van loon bij ziekte; vakantie en minimale voorwaarden voor het uitbetalen van loon. Voorts is de duur van de werkweek gesteld op 40 uur; mag men per jaar niet meer dan 120 uur overwerken en heeft een werknemer recht op 24 vakantiedagen.
Aanstaande moeders hebben recht op 70 vrije dagen voor en na de geboorte. Bovendien hebben moeders het recht op gedeeltelijk betaald verlof tot het kind 3 jaar is. Zij behouden het recht terug te keren in hun functie.

Werknemers
Kinderarbeid
Dwangarbeid
Vakbonden
Tips en Links

<< home toolkit

Werknemers
Iedere werknemer bouwt gedurende zijn carrière een arbeidslogboek op. Hierin wordt de datum van indienst- en uitdiensttreding vermeld; aantekeningen over werkprestaties; redenen voor ontslag of wangedrag et cetera. Naast het arbeidslogboek moet de werknemer een bewijs van inschrijving bij de belastingdienst en een kopie van het paspoort overleggen.

Duur van een arbeidsovereenkomst
Een arbeidsovereenkomst begint met een proefperiode van maximaal drie maanden. Een arbeidscontract kan worden aangegaan voor bepaalde en onbepaalde tijd. De redenen voor ontslag zijn voor de werknemer zowel als de werkgever in grote lijnen gelijk aan de Europese praktijk.

Minimumloon
Het minimum loon is per september 2006 vastgesteld op 400 hryvnia (circa 60 euro) per maand. Het wordt in de loop van het jaar aangepast tot 450 hryvnia in december 2007. Het minimumloon wordt gerelateerd aan het bestaansminimum. Eind 2007 moet het minimumloon 82 procent bedragen van het bestaansminimum.
 
Positie van vrouwen in het arbeidsproces
In de Sovjetperiode nam 90 procent van de vrouwen deel aan het arbeidsproces. Dat aandeel daalt gestaag. Vrouwen studeren nog steeds vaak af aan universiteiten en hogescholen, maar hun deelname in het arbeidsproces blijft achter in vergelijking tot hun mannelijke collega’s. Vrouwen zijn in toenemende mate werkzaam in typische vrouwensectoren, zoals de gezondheidszorg en onderwijs, en lagelonensectoren, zoals de landbouwsector. Lees verder >>

<< arbeidsomstandigheden
<< home toolkit

<<intro
<< arbeidsomstandigheden

Carrièremogelijkheden vrouwen
Vrouwen hebben in toenemende mate een loonachterstand ten opzichte van hun mannelijke collega’s. Het ‘glazen plafond’ belemmert vrouwen in hun carrière. Hoewel bijvoorbeeld in de publieke sector 73 procent van de werknemers vrouw is, wordt slechts 37 procent van de managersfuncties door hen bekleed. Ook in andere sectoren blijven vrouwen in dit opzicht achter. (bron: Human Rights Watch)

Gezondheid vrouwen
De overgang naar een markteconomie heeft negatieve effecten op de gezondheid en het economische perspectief van vrouwen. Vrouwen hebben vaak een ‘dubbele belasting’ van gezin en werk. De achteruitgang van de kwaliteit in de gezondheidszorg heeft vooral voor zwangere vrouwen negatieve gevolgen. De kosten voor anticonceptiemiddelen en een gebrek aan kennis over geboorteplanning hebben een hoog aantal abortussen tot gevolg. Hoge kindersterfte, moedersterfte, misgeboortes en soa’s zijn eveneens een bewijs van een falende gezondheidszorg.
Vrouwen zijn ook in toenemende mate slachtoffer van huiselijk geweld en vrouwenhandel.

<<intro
<< arbeidsomstandigheden
<< home toolkit

Kinderarbeid
Kinderarbeid onder de 16 jaar is bij wet verboden. Voor sommige sectoren geldt een leeftijd van 15 jaar als een van de ouders daarvoor toestemming geeft. Voor kort durende inzet in de landbouw mag een kind vanaf 14 jaar werken. Kinderarbeid en armoede zijn nauw met elkaar verbonden.

De overheid heeft zich als doel gesteld de rechten van het kind beter te beschermen, maar de financiële middelen die daarvoor worden uitgetrokken zijn te beperkt. Enkele ngo’s komen sterk op voor de kinderen. Meestal zijn dit organisaties die vanuit religieuze overwegingen werken met straatkinderen en wezen.

Er is een aantal oorzaken dat bijdraagt aan de kwetsbare positie van kinderen in de Oekraïense samenleving: de slechte situatie in het onderwijs zorgt voor grote voortijdige uitval van leerlingen, vooral op het platteland; armoede heeft tot gevolg dat ouders kinderen in de leerplichtige leeftijd laten werken om het gezinsinkomen aan te vullen; ook de grote hoeveelheid straatkinderen zijn een gevolg van de armoede. Vooral onder deze kwetsbare groep worden kinderen het slachtoffer van kinderhandel en uitbuiting in de seksindustrie.

Kinderarbeid lijkt ook geografisch bepaald. Zo is bekend dat in het westen van Oekraïne seksuele uitbuiting van kinderen voorkomt in bordelen aan de grens met Polen; in Centraal- en Zuidelijk Oekraïne gaat het om tewerkstelling van kinderen in de agrarische sector, op het land en op de markten; en in Oost-Oekraïne worden kinderen tewerkgesteld in illegale mijnen, de zogenaamde mogilnyks (= graf). Lees verder >>

<< arbeidsomstandigheden
<< home toolkit

<<intro
<< arbeidsomstandigheden

Armoede
In 2001 is armoede in Oekraïne voor het eerst opgenomen in wetgeving. Vanaf dat moment is vastgesteld dat circa 30 procent van de bevolking officieel leeft onder de armoedegrens, die ligt op een consumptieve besteding van 4,30 US dollar per dag. De economische groei kan nog niet worden omgezet in een stabiele inkomensgarantie voor iedereen. De verschillen tussen de ‘haves’ en ‘have nots’ worden steeds groter.
De regering ziet armoede als onderliggende oorzaak voor veel andere problemen, zoals de ongunstige demografische ontwikkelingen, lage geboortecijfers en massale emigratie van economisch actieve mensen. Bovendien leidt een onevenwichtige verdeling van economische groei niet tot een stabiele groei van de consumptie per hoofd van de bevolking, wat een voorwaarde is voor structurele groei van de nationale economie.
Een belangrijke oorzaak voor het voortbestaan van armoede is het gebrek aan belastinginkomsten. In de omvangrijke schaduweconomie worden werknemers gedeeltelijk wit en zwart betaald, waarbij het zwarte deel vaak vele malen hoger is dan het witte deel. Hierover worden geen belastingen betaald en dus derft de overheid inkomsten waarmee sociale ongelijkheid zou kunnen worden bestreden. Naast verbetering op dit gebied, ligt de sleutel tot een sociaal evenwicht bij het verbeteren van de lonen voor de werknemers, zodat deze de premies kunnen opbrengen voor sociale zekerheid. Dit kan alleen bewerkstelligd worden door de technologische vooruitgang in Oekraïne te stimuleren en de competitiviteit van Oekraïense ondernemingen in de wereldeconomie te vergroten.

Hoe groot is de kans dat ik met kinderarbeid in aanraking kom en wat kan ik daaraan doen?
De kans dat u direct met kinderarbeid te maken krijgt is klein, maar u moet er wel alert op zijn. Vooral als u in de agrarische sector of in de bouw onderneemt, is de kans aanmerkelijk dat een productiebedrijf of onderaannemer gebruikmaakt van kinderarbeid. Maar het kan ook zijn dat uw parkeerplaats bewaakt wordt door een minderjarige, of dat een kind hand- en spandiensten verricht in het gebouw waar u een appartement of kantoorruimte huurt.
Wees alert op deze vormen van kinderarbeid. Niemand verwacht van u dat u een einde maakt aan dit nationale probleem, maar het minste wat u kunt doen is uw zakelijke partners erop aanspreken en de overtredingen melden bij de autoriteiten.

<<intro
<< arbeidsomstandigheden
<< home toolkit

Dwangarbeid
Dwangarbeid is bij wet verboden. Toch hebben verschillende mensenrechtengroeperingen voorvallen van dwangarbeid gerapporteerd. Zo zouden dienstplichtigen voor het vervullen van een alternatieve dienstplicht gedwongen tewerkgesteld zijn bij het renoveren van appartementen van hoge militairen en regeringsvertegenwoordigers. Ook werden er voorvallen vermeld van gedwongen arbeid door migranten in fabrieken in het grensgebeid.

<< arbeidsomstandigheden
<< home toolkit

Vakbonden
Werknemers hebben het recht om zich te organiseren in vakbonden en zeggenschap te eisen in bedrijfsprocessen. De lokale afdeling van de vakbond vertegenwoordigt de werknemers in een bedrijf als het gaat om arbeidsomstandigheden, sociale zekerheid, het naleven van de collectieve arbeidsovereenkomst et cetera.

Sinds 2003 kunnen vakbonden vrij worden opgericht. Goedkeuring van de overheid is niet langer nodig en ook hoeven nieuwe vakbonden zich niet te laten registreren bij het ministerie van Justitie. Toch heeft het voordelen om lid te zijn van de Federatie van vakbonden (FPU) die nauwe banden heeft met de staat. Bovendien is het voor een nieuwe vakbond praktische noodzaak om zich te laten registreren als juridische entiteit en moet het vertegenwoordigingen hebben in minstens de helft van de administratieve regio’s om op nationaal niveau mee te tellen. Het aantal geregistreerde vakbonden is 109, waarvan 69 onafhankelijke. Lees verder >>

<< arbeidsomstandigheden
<< home toolkit

<<intro
<< arbeidsomstandigheden

Oranjerevolutie
De Oranjerevolutie heeft niet de arbeidshervormingen gebracht waarop velen hadden gehoopt. De federatie van vakbonden FPU is nog steeds een organisatie en heerst over de uit het Sovjet verleden geërfde bezittingen.

Volgens de wet beslist een commissie met vertegenwoordigers van arbeiders en management over arbeidsomstandigheden, lonen en het management van het bedrijf. In de praktijk blijkt dat de onafhankelijke vakbonden worden weggedrukt door officiële FPU-leden. De wet bepaalt dat indien men niet tot overeenstemming kan komen, de grootste vakbond het recht heeft de vertegenwoordiging van de werknemers op zich te nemen.

Werknemers hebben het recht om te staken om hun economische en sociale belangen te beschermen.

<<intro
<< arbeidsomstandigheden
<< home toolkit

Arbeidsomstandigheden: Tips en links

Tip

MVO-gezicht
Op het gebied van humanresourcesmanagement kunt u eenvoudig uw MVO-gezicht laten zien: een marktconform salaris; goede arbeidsomstandigheden creëren voor uw werknemers; scholing en carrièreplanning; vrouwen en mannen gelijk behandelen; een zwangerschapsregeling.
Daarmee levert u een bijdrage aan een sociaal evenwichtiger bedrijfsleven in Oekraïne.

Links

Human Rights Watch
ILO-standaarden
Goverment Portal
VN (International Program for the Elimination of Child Labour - IPEC)
Unicef Ukraine
Forced Labour
Economic Freedom Index Ukraine
Women and Labour

<< arbeidsomstandigheden
<< home toolkit

Milieu

Algemeen
Op papier heeft milieubeleid grote prioriteit in Oekraïne. Op het gebied van de nationale wetgeving is vanaf 1996 dan ook veel normatieve wetgeving verschenen. Maar de effectiviteit van deze wetgeving blijkt gering. Ngo’s op milieugebied klagen dat de wetgever irreële, onhaalbare doelstellingen en geen instrumenten heeft om het milieubeleid effectief af te dwingen. Veel regulerende wetgeving is onduidelijk en biedt ‘vervuilers’ mogelijkheden genoeg om onder regelgeving uit te komen. Bovendien is het budget dat jaarlijks voor het milieu wordt uitgetrokken te gering.

Tsjernobyl
De zwaarste milieuramp in de moderne mondiale geschiedenis is de ontploffing van de kerncentrale van Tsjernobyl. Deze nucleaire ramp vond in 1986 plaats. De gezondheid van mensen die in en om het besmette gebied (ook delen van Rusland en Wit-Rusland behoren hiertoe) wonen of hebben gewoond, is zeer slecht: leukemie, schildklierkanker en geboorteafwijkingen komen vaak voor. De gevolgen van de ramp zullen ook de komende decennia nog zwaar drukken op het budget voor volksgezondheid.

Milieumanagement
Energie
Water
Tips en links

<< home toolkit

Milieumanagement
Het belangrijkste toetsingsinstrument om uw milieuprestaties te meten is het ISO14001 milieumanagementsysteem. Dit systeem biedt een instrument voor een milieuanalyse van uw bedrijfsactiviteiten en voor het uitwerken van een managementsysteem voor de handhaving van milieubeleidsregels binnen uw bedrijf. U vindt er alles over op de website van EuréQA.

Milieu is een belangrijke component van ondernemen in Oekraïne. De (lokale) overheid overstelpt het bedrijfsleven met regelgeving die vaak tegenstrijdig is en zelden goed wordt gehandhaafd. Dat neemt niet weg dat de wetgever, zeker in het geval van een buitenlands bedrijf, bij u aanklopt als u tegen de regels zondigt. Bovendien hebben Nederlandse bedrijven een reputatie hoog te houden waar het gaat om innovatief vermogen bij het ontwikkelen en implementeren van milieumaatregelen. Het is daarom raadzaam te zorgen dat uw milieubeleid helder is en goed wordt gehandhaafd.

<< milieu
<< home toolkit

Energie
Oekraïne is een van de minst energie-efficiënte landen ter wereld. Het land blijft op grote voet energie opslokken, vaak afkomstig uit risicovolle winplaatsen: gas en olie uit Rusland, kolenmijnen en gevaarlijke kerncentrales. Zo’n 10 procent van alle energie komt van waterkrachtcentrales.
De lage kosten voor gas, stroom, licht en water in het Sovjettijdperk heeft geleid tot spilziekte: kranen druppelen of stromen; lampen branden 24 uur per dag en de centraal geregelde verwarming in flats staat zuiniger energieverbruik in de weg.

Vervuiling
De verouderde industriële complexen brengen nog steeds veel schade toe aan lucht, water en bodem. Bodemvervuiling met zware metalen wordt vooral veroorzaakt door industriële processen. Door de petrochemische bedrijven en de oliepijpleidingen raakt de grond doordrenkt met olie. De staalindustrie en de kolenmijnen lozen jaarlijks miljarden kubieke meter afvalwater in het oppervlakte water. Het rioleringssysteem is verouderd en de reservoirs waar vervuild water wordt opgeslagen zijn verwaarloosd en vormen een ecologische tijdbom. Lees verder >>

<< milieu
<< home toolkit

<<intro
<< milieu

Luchtvervuiling
Ondanks de economische groei probeert de overheid de uitstoot van kooldioxide te beperken. Maar voor de energievoorziening is het land nog vooral afhankelijk van kolen. Bovendien neemt de uitstoot van koolmonoxide door voertuigen nog fors toe. Door een verbod op vuile brandstoffen en de introductie van alternatieve en schone brandstoffen wil de overheid de uitstoot van koolmonoxide door voertuigen beperken.

Afval
Slechts 10 procent van het afval in Oekraïne wordt gerecycled. Huishoudelijk en industrieel afval wordt vaak illegaal gedumpt. Oekraïne produceert jaarlijks zo’n 75 miljoen ton industrieel afval. 90 procent van het gevaarlijke afval wordt geproduceerd door de mijnbouw.
Andere afvalbronnen vormen de militaire opslagplaatsen voor wapens en raketten uit de sovjettijd die zonder schoonmaak zijn achtergelaten en verwaarloosde opslagplaatsen voor inmiddels verboden verdelgingsmiddelen en kunstmest.

Radioactief afval
Nucleair afval vormt eveneens een groot probleem. Werd dit afval voorheen naar Rusland afgevoerd, nu wordt het in de nabijheid van de centrales zelf opgeslagen.

Natuurbeheer
Oekraïne kent een zeer rijke flora en fauna, vooral in het Karpatengebergte en op de Krim. In de loop der jaren is veel gedaan om de natuur te beschermen, onder meer door de instelling van nationale parken en reservaten. Deze bijzondere ecosystemen worden echter aangetast door de vervuiling. De ontbossing - vooral in de Karpaten, de groene long van het dichtbevolkte West-Oekraïne - neemt toe als gevolg van industriële luchtvervuiling, erosie, bosbranden en boomziektes.

Beleid
Het politieke vermogen om iets aan deze problemen te doen wordt gehinderd door een aantal factoren, aldus het Deense DANCEE-rapport. Hoewel er verscheidene nationale wetten zijn aangenomen en internationale overeenkomsten zijn onderschreven, ontbreekt het de Oekraïense milieu-instanties aan bestuurlijke en financiële middelen om de nodige beleidsinstrumenten in werking te stellen. Bovendien hebben ze moeite om prioriteiten te stellen en neigen ze ertoe alle ecologische problemen even belangrijk te vinden.
Vanuit de samenleving is er evenmin veel aanzet om veranderingen door te voeren. De non-gouvernementele sector is zwak, en het publieke bewustzijn over milieukwesties is laag - veel lager dan tien jaar geleden, omdat het dagelijkse leven veel zwaarder is geworden.

<<intro
<< milieu
<< home toolkit

Water
Door de vervuiling van bodem- en oppervlaktewaterbronnen is de drinkwatervoorziening een groot probleem. Een groot deel van de bevolking in stedelijke en rurale gebieden heeft geen toegang tot schoon drinkwater. De slechte waterkwaliteit veroorzaakt gezondheidsproblemen en ziekten als cholera, geelzucht en huidziektes. Door de prijs van drinkwater te verhogen en mee te laten stijgen met de inflatie heeft de overheid een reductie in waterverspilling gerealiseerd.

<< milieu
<< home toolkit

Milieu: Tips en links

Tips

Milieubeleid
Zorg ervoor dat u het milieubeleid van uw bedrijf afstemt op lokale milieuwetgeving. Het loont de moeite uw bedrijf ISO14001 te laten certificeren. U geeft hiermee naar de overheid en andere belanghebbenden een signaal af dat u milieuzorg hoog in het vaandel heeft.

Milieupraktijk
Milieubewustzijn begint klein. Op kantoor kunt u natuurlijk tal van maatregelen nemen die het milieubewustzijn van uw werknemers vergroten: scheiding van afvalstoffen, zoals batterijen en printercartridges, aparte papierinzameling, spaarlampen, spaarzaam omgaan met water en efficiëntere verwarming van de kantoorvertrekken.

Links
EuréQA.
Kyoto Protocol(United Nations Framework Convention on Climate Change)
Kyoto Protocol (Emissiehandel VROM)
Clean Development Mechanism (CDM)
MilieuKontakt Oost-Europa
Greenpeace
FSC
FSC-Nederland
Black Sea Environment
Chernobyl

<< milieu
<< home toolkit

Ketenverantwoordelijkheid
Een belangrijke reden om in Oekraïne te ondernemen zijn de relatief lage arbeidskosten in het land. Hierdoor kan op productiekosten worden bespaard, waardoor de concurrentie op afstand kan worden gehouden. Het risico is echter groot dat de nadruk daardoor komt te liggen op het winstaspect van ondernemen en dat de maatschappelijke verantwoordelijkheid van het bedrijf wordt veronachtzaamd. Lagere kosten betekent immers vaak slechtere arbeidsomstandigheden, weinig oog voor grondstofgebruik en het ontbreken van reststoffenmanagement.

Aangezien productketens steeds mondialer worden, kunnen bedrijven zich niet afsluiten voor misstanden bij dochters of toeleveranciers in andere landen. Met name grote bedrijven liggen regelmatig onder vuur van de publieke opinie als het gaat om misstanden in de productieketen, zoals kinderarbeid, sociale misstanden of milieuvervuiling in de landen waarvandaan zij producten betrekken. Lees verder >>

Tips en Links

<< home toolkit

<<intro

Ketenafhankelijkheid en -verantwoordelijkheid
Uw plaats in de keten bepaalt in hoge mate uw verantwoordelijkheid. Zijn andere bedrijven in de keten afhankelijk van u of bent u juist meer afhankelijk van andere bedrijven? Hoe groot is uw macht in de keten? In welke mate kunt u controle uitoefenen over de productie van uw toeleveranciers? De antwoorden op deze vragen bepalen uw rol in de keten en wat van u mag worden verwacht. Niet voor niets zijn de grote multinationale ondernemingen voortrekkers op het gebied van MVO-beleid: zij bepalen in hoge mate de bedrijfscultuur in een keten.

Stappenplan
Om inzicht te krijgen in uw plaats in de keten kunt een stappenplan opstellen, waarvan u hieronder een voorbeeld aantreft:

Stap 1
Bepaal waar u in de productieketen maatschappelijke verantwoordelijkheid kunt nemen. Als u een Primaire producent bent van agrarische producten, wordt het moeilijk om invloed uit te oefenen op verkoopschakels dicht bij de consument, maar u kunt wel voorwaarden stellen aan toeleveranciers van zaden, gewasbeschermingsmiddelen en apparatuur.

Stap 2
Hoe complex is uw keten? Hoe divers is het assortiment aan producten dat u uit de keten betrekt?

In een minder complexe keten is het gemakkelijker om MVO-richtlijnen na te leven dan in een complexe keten. U kunt verticaal afspraken maken met bedrijven over standaarden die u wilt naleven.

Stap 3
Bepaal uw gedragscode op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen en communiceer deze met toeleveranciers. Als uw macht in de keten groot is, dan kunt u naleving van uw gedragscode zelfs afdwingen door het bijvoorbeeld contractueel vast te leggen.

Samenwerking
Eén producent kan de reputatie van al zijn collega’s beschadigen. Om dit te voorkomen is afstemming en samenwerking in de keten van groot belang. Ketenpartners hebben er alle belang bij dat een bepaald kwaliteitsniveau wordt gewaarborgd. Zo wordt voorkomen dat een slecht bedrijf dat alleen op prijs concurreert de goede ondernemingen - die hun maatschappelijk ondernemerschap serieus invulling willen geven - van de markt drukken. Het ontwikkelen en waarborgen van een kwaliteitssysteem kan het meest efficiënt worden gedaan door een brancheorganisatie.

Samenwerking in de keten is dus van belang om productinformatie transparant te maken, om kennis te bundelen en te voorkomen dat een enkel bedrijf de keten in een kwaad daglicht stelt. Mededingingsbeleid dient voor die samenwerking natuurlijk voldoende ruimte te geven.

Niet ieder bedrijf kan in de keten een even grote verantwoordelijkheid nemen voor het naleven van verantwoord ondernemerschap. Opdrachtgevers moeten contractueel ruimte laten om primaire productiebedrijven te kunnen laten voldoen aan duurzaamheideisen.

Arbeidsomstandigheden in de keten
Recentelijk zijn kledingproducenten in de media onder vuur komen te liggen vanwege misstanden in de bedrijven waar zij hun kleding laten produceren. In de ateliers in Azië waar de kleding wordt geproduceerd, bleek veel mis te zijn met de arbeidsvoorwaarden en omstandigheden waaronder de werknemers werken. Onder invloed van de publieke opinie zijn deze bedrijven gedwongen toe te zien op naleving van menswaardige arbeidsomstandigheden, uitbetaling van lonen en verbetering van de bedrijfsveiligheid.

Arbeidsomstandigheden vormen een zeer belangrijk onderdeel van maatschappelijk verantwoord ondernemen. U heeft daarop direct invloed binnen uw eigen bedrijf en internationale dochters. Maar u kunt ook uw toeleveranciers en afnemers laten weten welke standaarden u hanteert.

Kwaliteitszorg en grondstoffengebruik in de keten
Om tot een goede kwaliteitszorg te komen binnen de keten zijn afspraken tussen ketenpartijen noodzakelijk. Die kwaliteitszorg begint bij de grondstoffenproductie.
In eenvoudige ketens is het gemakkelijker om een kwaliteitssysteem in te voeren dan in een complexe keten. Producenten van voedingsmiddelen zien zich door wetgeving genoodzaakt om kwaliteitssystemen in te voeren en streng toe te zien op handhaving. Het voordeel voor de voedingsmiddelensector is dat productieketens overzichtelijk zijn en de herkomst van producten gemakkelijker na te gaan: van zaadje tot karbonaadje.
Die overzichtelijkheid ontbreekt in veel industriële ketens. Waar komen de grondstoffen vandaan voor een halffabricaat dat u uit Oekraïne importeert? Waar is een specifiek onderdeel van dat halffabricaat geproduceerd? Vragen die vaak alleen beantwoord kunnen worden na gedegen onderzoek. Iets waar veel kleine en middelgrote bedrijven de middelen niet voor hebben.

<<intro
<< home toolkit

Ketenverantwoordelijkheid: Tips en links

Tips

Ketenverantwoordelijkheid
Koopt u belangrijke onderdelen van uw product in of importeert u eindproducten van bedrijven in Oekraïne? Bezoek eens de productielocatie van uw toeleverancier en bekijk de sociale en milieuomstandigheden van de productie. U krijgt zo een eerste indruk van de MVO-kwaliteit van deze producten.

Informatie
Maak gebruik van uw formaat. Bent u een kleine speler in de keten, steek dan uw licht op bij grotere spelers in uw keten. Zij voeren vaak een actief MVO-beleid en zullen zeker bereid zijn u te informeren en te adviseren. Een transparante en schone keten is immers vooral ook in belang van de grote bedrijven.

Gedragscode
Heeft u al een paar stappen gezet op het gebied van ketenverantwoordelijkheid, formuleer dan een gedragscode of richtlijnen voor al uw medewerkers en zorg voor draagvlak in de gehele onderneming

Links
International Labour Organization (ILO)
Marine Stewardship Council
FSC-certificering
USAID
MilieuKontakt Oost-Europa
Business Social Compliance Initiative
MVO-Nederland

<< ketenverantwoordelijkheid
<< home toolkit

Samenwerking ngo’s
De ontwikkeling van de ngo’s is ingezet in de jaren negentig. Organisaties als de Helsinki Unie voor Oekraïne, de Volksbeweging van de Oekraïne, en de studentenbeweging van Lvov waren de voorlopers van de vele ngo’s die na de onafhankelijkheid van Oekraïne in 1991 werden opgezet. Aanvankelijk richtten de meeste ngo’s zich op nationale onderwerpen als politieke onafhankelijkheid en het milieu, maar toen men zich realiseerde dat veranderingen ook op microniveau konden worden gerealiseerd, werden ngo’s opgericht met specifieke onderwerpen en doelen. Een steun in de rug waren de vele buitenlandse hulporganisaties die naar Oekraïne kwamen en lokale ngo’s financieel ondersteunden. In dit stadium fuseerden gelijkgestemde ngo’s. Een proces dat bij de presidentsverkiezingen van 1999 leidde tot de vorming van een coalitie van 250 ngo’s onder de naam Freedom of Choice. Dit was ook voor andere ngo’s reden om de krachten te bundelen in de strijd voor sociale verbeteringen op het gebied van aids, corruptie en armoede. Momenteel telt Oekraïne ongeveer 30.000 ngo’s die binnen gegeven wettelijke kaders opereren.

Samenwerking met consumenten
Samenwerking met andere partijen
Tips en links

<< home toolkit

Samenwerking consumenten
Consumentenrechten worden sinds 1991 officieel erkend en geleidelijk steeds beter uitgewerkt. In de Constitutie uit 1996 is een artikel opgenomen dat is gericht op de rechten en bescherming van consumenten. Hierin verplicht de overheid zich belangenorganisaties actief te ondersteunen. Onder het bewind van president Koetsjma werden al campagnes uitgevoerd ter verbetering van consumentenrechten. Ook de laatste jaren is veel bijgeschaafd met wetswijzigingen die onder andere. zijn doorgevoerd onder de Oekraïnse president Joesjtsjenko.
Op de website van het Verenigde Naties Development Programme vindt u informatie over consumentenbescherming en kunt u doorklikken naar een aantal gelieerde consumentensites, waaronder die van het overheidscomité ter bescherming van consumentenbelangen.

In het tijdschrift voor consumenten ‘Potrebitelj i rynok’ (vertaling: ‘Consument en Markt’, vindt u actuele informatie over producten, wetswijzigingen, juridische en andere consumentenzaken.

<< samenwerking
<< home toolkit

Samenwerking met andere partijen in Oekraïne

Global Compact in Oekraïne
Een van de belangrijkste ngo’s op het gebied van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen zijn de Verenigde Naties. Op 25 april 2006 hebben de VN in Kiev het Global Compact gelanceerd. Het Global Compact is een initiatief voor maatschappelijk verantwoord ondernemen. Het plan is bedoeld om het bedrijfsleven, de overheid, de vakbonden en het maatschappelijk middenveld te verbinden in de invoering en bevordering van tien uitgangspunten op het gebied van mensenrechten, arbeidsomstandigheden, milieubescherming en corruptiebestrijding. Sinds de oprichting hebben ongeveer zestig Oekraïense bedrijven het initiatief onderschreven. Dit lijkt weinig, maar in vergelijking met bijvoorbeeld het aantal  Nederlandse bedrijven dat zich heeft aangesloten, is dat twee keer zoveel. Voor uitgebreidere informatie zie Global Compact.

De regering van Oekraïne heeft de tien uitgangspunten van de Global Compact ‘vertaald’ in nationale doelstellingen die gericht zijn op het verhogen van de lage levensstandaard; het verbeteren van de sociale zekerheid; het tegengaan van emigratie; het verbeteren van de kwaliteit van onderwijs; en het tegengaan van de ecologische verwaarlozing van het land. Zie verder het  Millenniumprogramma.

Op de website van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa wordt een overzicht gegeven van ngo’s op velerlei gebied.

<< samenwerking
<< home toolkit

Samenwerking: Tips en links

Tips

Consumentenorganisaties
Consumentenorganisaties hebben vaak tot doel de kwaliteit van consumptiegoederen en de service te verbeteren. Als uw onderneming kwaliteitsconsumentenproducten levert met een goede service is er waarschijnlijk een gezamenlijk belang. Probeer eens na te gaan of dit gezamenlijk belang ook samen kan worden uitgedragen. Het ondersteunen van initiatieven voor het opzetten van een consumentenorganisatie, kan in het belang zijn van een MVO- ondernemer.

Maatschappelijke organisaties
Ga eens na welke maatschappelijke organisaties in de omgeving van uw onderneming in Oekraïne actief zijn en overleg eens of een van deze organisties raakvlakken heeft met uw activiteiten. Misschien kan er op bepaalde terreinen worden samengewerkt, ook zakelijk.


Links
Helsinki Unie voor Oekraïne
Volksbeweging van Oekraïne
Freedom of Choice
Verenigde Naties Development Programme
Overheidscomité ter bescherming van consumentenbelangen
Global Compact
Millenniumprogramma
OVSE

<< samenwerking
<< home toolkit

Bijdragen aan de lokale gemeenschap
Maatschappelijk betrokken ondernemen kan binnen een bedrijf op verschillende manieren vorm gegeven worden. Eenmalig door het organiseren van bijvoorbeeld een workshop, kennisproject of een maatschappelijke teamdag. Structureel door het opzetten van een duurzame samenwerking tussen het bedrijf en een ngo of vrijwilligersorganisatie.

Belangrijk is om te bepalen welk samenwerkingsverband meerwaarde heeft voor zowel het bedrijf, de werknemers als de maatschappelijke partner. Voor bedrijven is het vaak interessant om projecten te ondersteunen die dicht bij hun kernactiviteiten liggen. Lees verder >>

Tips en links

<< home toolkit

<<intro

Open dag
Het organiseren van een open dag is een prima manier om uw bedrijfsomgeving kennis te laten maken met uw bedrijf. Het biedt ook een prima gelegenheid om uw bedrijf te profileren voor groepen die voor uw bedrijfsactiviteiten van belang zijn.

Mensenrechten
Er zijn in Oekraïne veel nationale en internationale organisaties die zich bezighouden met mensenrechten. Sinds 2004 is er een voorzichtige dialoog tussen de ngo’s en regeringsfunctionarissen, maar aanbevelingen worden nog niet omgezet in beleid.

Ombudsman
Iedere burger kan zich tot de ombudsman wenden met een klacht over mensenrechtenschending. De positie van ombudsman is in de grondwet geregeld. Hij fungeert als intermediair tussen burger en het Constitutionele Hof. De ombudsman heeft vrije toegang tot alle publieke instellingen met inbegrip van de president. De ombudsman is ook belast met het toezicht op het naleven van mensenrechtenverdragen en de implementatie van beleid. Toch is de positie van de ombudsman niet zo sterk als op het eerste gezicht lijkt. Zo staan er geen straffen op het hinderen van de ombudsman bij het uitvoeren van zijn taken en heeft hij te weinig rechtskracht.
Ook is er een parlementaire commissie voor Mensenrechten, Nationale Minderheden en Interetnische Relaties. Onafhankelijke ngo’s hebben deze commissie geprezen omdat zij voor het eerst in de geschiedenis een hoorzitting heeft belegd over de positie van de Roma in Oekraïne.

Vrouwen
Naast wijdverbreide schendingen van kinderrechten, waaraan eerder een paragraaf is gewijd, worden de mensenrechten in Oekraïne van verschillende andere groepen onvoldoende gewaarborgd. Misbruik van vrouwen komt veelvuldig voor in verhoudingen waar vrouwen economisch afhankelijk zijn van mannen. Ondanks het feit dat mannen en vrouwen volgens de wet gelijk zijn, worden vrouwen in tal van situaties gediscrimineerd op leeftijd en uiterlijk.

Etnische minderheden
De Oekraïense samenleving heeft een hardnekkig xenofoob karakter. Afrikanen en Aziaten worden regelmatig het slachtoffer van mishandeling door skinheads. Politie zou daar zelden tegen optreden en het geweld soms aanmoedigen.
Maar ook van Roma, Krim-Tataren en zelfs etnische Russen in Oost-Oekraïne worden volgens toonaangevende ngo’s essentiële mensenrechten geschonden. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om het recht op het gebruik van de eigen taal en stigmatisering door lokale autoriteiten of groeperingen.

Homoseksuelen en hiv-geïnfecteerden
Homoseksuelen ondervinden grote problemen bij het vinden van werk. Homoseksualiteit wordt gezien als afwijkend gedrag. Hiv-geïnfecteerden lijden ook onder stigmatisering en marginalisering door de maatschappij en overheidsinstanties.

<<intro
<< home toolkit

Maatschappelijk Betrokken Ondernemen: Tips en Links

Tips

Ondernemingen en ngo's
Ondernemingen en maatschappelijke organisaties kunnen elkaar soms ondersteunen bij hun activiteiten. Maatschappelijke organisaties kennen vaak de weg in Oekraïne, terwijl ondernemingen de maatschappelijke organisaties met geld of in organisatorische zin kunnen ondersteunen. Het is zinvol de raakvlakken te onderzoeken.

Lokale gemeenschap
Onderzoek eens of uw onderneming een bijdrage kan leveren aan de lokale gemeenschap in de plaats waar uw dochteronderneming of de onderneming van uw zakenpartner is gevestigd. Soms kan met een beperkte inspanning een voor de buurt belangrijke activiteit worden ondersteund.

Links
Amnesty International
Dorcas
Artsen Zonder Grenzen
Stichting Spoetnik
Unicef
De Derde Kamer
UN-declaratie mensenrechten
MVO-Nederland

<< maatschappelijk betrokken ondernemen
<< home toolkit